ویژگی های فنی کمیک استریپ
قسمت هفتم : تضادهای تیره و روشن ( کنتراستها ) ، نما ( پلان )

مرتضی اسماعیلی سهی از تصویرگران خوب کتاب کودک و نوجوان است. کتاب « برگها »ی او جایزه اول نمایشگاه بولونیای ایتالیا – مهمترین و بزرگترین نمایشگاه کتاب کودک جهان – را از آن خود کرد. همچنین کتاب دیگر او ( ببین با برگ چه کردم! – Look what I did with leaf ) در امریکا، کانادا و مکزیک به دو زبان انگلیسی و اسپانیایی به طبع رسیده است. ایشان کارشناس ارشد رشته انیمیشن و مدرس دانشگاه است.

در مجموعه مقالات زیر ، که توسط ایشان به نگارش درآمده است، به موارد مختلفی شامل زمینه آشنایی، ویژگی های نویسنده کمیک استریپ، مشخصات کمیک استریپ، دکوپاژ، تصویرگری کمیک استریپ، ترکیب بندی، کادر و اهمیت آن در کمیک استریپ، فرم و محتوا، توازن و تعادل، حرکت و توهم حرکت، تضادهای تیره و روشن، نما ( پلان )، شخصیت پردازی، نور، رنگ، صوت و گفتار، دیدگاه های داستان اشاره شده است.

تضادهای تیره و روشن ( کنتراستها )
از دیگر تمهیدات مفیدی که در تصویرگری کمیک استریپ ها به کار می رود، بهره گیری از تضادهای تیره و روشن است. برای انجام این کار، بیشترین بخش از سازماندهی تصاویر، حول تضادی غالب صورت می گیرد و با تضادهای فرعی کامل می شود. کنتراست یا تضاد غالب و اصلی، مرکز توجه مخاطب قرار می گیرد و در طول داستان با نگاه او الفت و هماهنگی پیدا می کند. با استفاده از این ویژگی، تصویرگر می تواند نگاه مخاطب را به هر بخش از سطح تصویر هدایت کرده و هر بخش دلخواه را مرکز اصلی توجه مخاطب قرار دهد. در کتاب های کمیک استریپی که به روش سیاه و سفید و گرافیکی تهیه می شوند، از کنار هم قرار دادن روشنایی ها و تاریکی ها، تضادهایی گویا به وجود می آید. در این کتابها، تصویرگر با تأکید بر عنصر شکل و فرمی که با دیگر عناصر تصویر در تضاد است، به این تضادهای دلخواه دست می یابد و نگاه مخاطب را به بخشی از تصویر می کشاند در کتاب های رنگی، این تضاد با به کار بردن رنگ چشمگیر در میان رنگهای دیگر، پدید می آید. در عمل می توان با استفاده از عناصری مثل فرم، رنگ، خط، بافت تصویری و غیره ، به تضاد دلخواه خود دست یافت.
مخاطب، پس از ادراک تضاد غالب یا برتر، نگاه خود را به واریاسیونی از تضادهای فرعی معطوف می دارد و حضور همین تضادها، حرکت را در ذهن او تداعی میکند. یک تصویرساز کمیک استریپ، اه های بسیاری برای القا و انتقال مفاهیم به مخاطب دارد. او می تواند : تضادهای غالب را برجسته کند، از خط ها برای نشان دادن خشونت استفاده کند، از رنگ های پرخاشگر یا آرام بهره ببرد، تضادهایی تند و تیز به وجود آورد، کمپوزیسیونهایی متوازن یا نامتوازن خلق کند، زوایای دید مختلفی پدید آورد، نماهای باز و بسته انتخاب کند و یا از ترفندهای دیگری سود ببرد.

نما ( پلان )
شناخت نماها، کمک مؤثری برای تصویرگر است تا بتواند تصویرهای لازم در کادرهای مختلف را، با هدف تداعی مفاهیم مورد نظر نویسنده، آگاهانه تر ترسیم کند.
به طور کلی، نماهای گوناگون بر اساس میزان مرئی بودن قامت انسان تعریف می شوند. تفاوت تصویرگر معمولی با تصویرگر آشنا به فن سینما، در استفاده از تکنیک نماسازی یا پلان بندی تصاویر است و توانمندی تصویرگران آشنا با تکنیک نماها، در خلق آثار کمیک استریپ کاملاً نمایان می شود.
نمای بسیار دور : این نما به عنوان معرّف شناخته شده و به معرفی فضا و موقعیت محلی داستان می پردازد. از این نما بیشتر در داستان های تاریخی، حماسی و جنگی استفاده می شود و برای نشان دادن عظمت و شکوه مکان یا موقعیت و یا شخصیت و شیء خاص به کار می رود.
نمای دور : این نما، طول قامت یک انسان را در ارتباط با فضا و ضخیت ها و اشیای دیگر، نشان می دهد و تماشای آن همانند دیدن صحنه های تئاتر است. این نما، احساس حرکت را کند کرده و بیشتر برای نشان دادن وجود انسان در محل های مختلف به کار می رود.
نمای متوسط : در این نما، معمولاً قامت انسان از کمر به بالا طراحی می شود و از آن برای نشان دادن اعمال فیزیکی و حالت های عاطفی و احساسی شخصیت ها، استفاده می شود.
نمای نزدیک ( کلوزآپ) و نمای بسیار نزدیک : این نماها، برای تأکید هرچه بیشتر بر حالت های چهره و حالت های روحی و روانی شخصیت ها، جلب نظر مخاطب به جزئی ترین اجزای صورت، اهمیت نمادین یک شکل یا شیء و نشان دادن نوعی تفکر، به کار می روند. به عنوان مثال، کادربندی یک تصویر با نمای نزدیک و از پایین کادر، بیانگر حرکتی شدیدتر و سریعتر است. برای اجاد حس حرکت در داستان های تراژدیک و حماسی، استفاده از این نماها، الزامی است.
در طول داستان، می توان نگاه مخاطب را به طور مرتب از نمای نزدیک به نمایی متوسط و حتی دور هدایت کرد. گاهی، انتقال از یک نمای بسیار نزدیک به یک نمای دور، شگردی سودمند برای ایجاد ریتم و معرفی دوباره ی موضوع است. چگونگی کاربرد این نماها در آفرینش تصاویر مناسب و دارای مفاهیم روان شناختی و زیبایی شاختی، میزان توانایی و شعور تصویرگر کمیک استریپ را مشخص می سازد.

منبع : پژوهش نامه ادبیات کودک و نوجوان | بهار ۱۳۷۵ – شماره ۴ | مرتضی اسماعیلی سهی

پست های مشابه

1. ویژگی های فنی کمیک استریپ ، قسمت اول : زمینه آشنایی
2. ویژگی های فنی کمیک استریپ ، قسمت ششم : توازن و تعادل
3. ویژگی های فنی کمیک استریپ ، قسمت دوم : ویژگی های نویسنده کمیک استریپ
4. ویژگی های فنی کمیک استریپ ، قسمت سوم : مشخصات کمیک استریپ
5. ویژگی های فنی کمیک استریپ ، قسمت چهارم : دکوپاژ